دیدن عزیزانمان که با عزتنفس پایین دستوپنجه نرم میکنند، میتواند بسیار دردناک باشد. اما شما میتوانید نقش کلیدی در افزایش عزت نفس دیگران، بهخصوص نزدیکان خود، ایفا کنید. این کار نیازمند صبر، درک و رویکردی صحیح است. در این مقاله، راهکارهای عملی برای کمک به عزیزانی که عزتنفس پایین دارند را بررسی میکنیم تا بتوانید حامی مؤثری برایشان باشید.
۱. گوش شنوا باشید، نه قضاوتگر
یکی از اولین و مهمترین گامها، گوش دادن فعال و بدون قضاوت است. افرادی که عزتنفس پایینی دارند، اغلب احساس میکنند صدایشان شنیده نمیشود. به آنها فضایی امن بدهید تا در مورد احساساتشان صحبت کنند. لازم نیست راهحل فوری ارائه دهید؛ فقط شنونده خوبی باشید. جملاتی مانند «میفهمم چه احساسی داری» میتواند بسیار اطمینانبخش باشد. تحقیقات نشان میدهند که حمایت اجتماعی نقش بسزایی در بهبود سلامت روان و عزتنفس دارد (Crocker & Wolfe, 2001).
مثال: فرض کنید دوستتان میگوید: «احساس میکنم هیچ کاری رو نمیتونم درست انجام بدم.» به جای اینکه فوراً بگویید: «نه اینطور نیست!»، میتوانید بگویید: «میفهمم که الان این حس رو داری، میخوای بیشتر در موردش حرف بزنی؟»
۲. نقاط قوتشان را برای افزایش عزت نفس تقویت کنید
افرادی که عزتنفس پایینی دارند، فقط به نقاط ضعف خود متمرکز میشوند. شما میتوانید با برجسته کردن نقاط قوتشان، این الگو را تغییر دهید. این رویکرد، ریشه در نظریه تقویت (Reinforcement Theory) از بی. اف. اسکینر دارد. وقتی یک ویژگی مثبت یا یک تلاش موفق را تشویق میکنید، در واقع در حال “تقویت” آن رفتار هستید. این کار به آنها کمک میکند تا تصویر کاملتری از خودشان داشته باشند و کلید موفقیت در افزایش عزت نفس دیگران، همین توجه به نکات مثبت است.
مثال:
به جای گفتن «تو آدم خیلی خوبی هستی!»، بگویید: «یادمه چقدر خوب تونستی اون پروژه رو مدیریت کنی، واقعا توانایی سازماندهیت عالیه!»
اگر دوستتان تصمیم به یادگیری یک مهارت جدید گرفته است، بگویید: «واقعا شجاعتت برای شروع یه چیز جدید تحسینبرانگیزه، خیلی خوب پیشرفت کردی!»
۳. به خود-مراقبتی و سلامتی تشویق کنید
عزتنفس ارتباط نزدیکی با خود-مراقبتی دارد. عزیزانتان را به فعالیتهایی که به سلامت جسمی و روانیشان کمک میکند، مانند ورزش، رژیم غذایی سالم و خواب کافی تشویق کنید. این اقدامات نه تنها حال جسمی آنها را بهتر میکند، بلکه نشان میدهد که آنها شایسته مراقبت هستند و این حس ارزشمندی به بهبود عزت نفس آنها کمک میکند.
مثال:
به جای اینکه صرفاً بگویید: «باید ورزش کنی!»، پیشنهاد دهید: «چه خوبه که آخر هفته با هم بریم یه مسیر جدید رو پیادهروی کنیم.»
۴. مرزهای سالم ایجاد کنید
حمایت از عزیزانتان حیاتی است، اما باید مرزهای سالمی نیز وجود داشته باشد. کمک کردن به معنای حل تمام مشکلاتشان نیست؛ بلکه توانمندسازی آنها برای حل مشکلات خودشان است. اگر احساس میکنید انرژیتان تحلیل میرود، مودبانه و قاطعانه مرز تعیین کنید. به یاد داشته باشید که سلامت روانی شما نیز در اولویت است.
مثال:
اگر دوستتان دائم از شما میخواهد مشکلاتش را حل کنید، میتوانید بگویید: «من همیشه برای حمایت از تو هستم، اما بهت ایمان دارم که خودت بهتر از هر کسی میتونی این مسئله رو حل کنی.»
۵. به دنبال کمک حرفهای باشید
گاهی اوقات، عزتنفس پایین ریشههای عمیقتری مانند افسردگی یا اضطراب دارد. اگر تلاشهای شما کافی نبود، آنها را تشویق کنید که با یک روانشناس صحبت کنند. متخصصان میتوانند ابزارها و استراتژیهای لازم برای بهبود بلندمدت عزتنفس را به آنها بیاموزند (Pyszczynski et al., 2004).
مثال:
میتوانید بگویید: «میدونم الان چقدر برات سخته، شاید بد نباشه با یه نفر متخصص هم حرف بزنی؟ این میتونه خیلی کمککننده باشه و مسیر افزایش عزت نفس تو رو هموارتر کنه.»
۶. صبر و پایداری داشته باشید
تغییر زمان میبرد. بهبود عزتنفس یک فرآیند تدریجی است. ناامید نشوید اگر بلافاصله نتیجهای ندیدید. پایداری شما در حمایت و تشویق، در درازمدت ارزشمند خواهد بود. هر گام کوچک رو به جلو، یک پیروزی است.
مثال:
اگر عزیزتان دوباره احساس ضعف کرد، به او یادآوری کنید: «یادته چقدر پیشرفت کردی؟ این روزها هم میگذرن و تو دوباره قویتر میشی. من کنارتم.»
نتیجهگیری
کمک به فردی با عزتنفس پایین یک سفر است. با گوش دادن همدلانه، تشویق مداوم، و در صورت لزوم، پیشنهاد کمک حرفهای، میتوانید نقش حیاتی در افزایش عزت نفس دیگران و بهبود کیفیت زندگی عزیزان خود ایفا کنید. حضور شما، حتی در سکوت، میتواند چراغ راهی در تاریکی باشد.
منابع:
- Crocker, J., & Wolfe, C. T. (2001). “Contingencies of self-worth”. Psychological Review, 108(3), 593–623.
- Pyszczynski, T., et al. (2004). “Why do people need self-esteem? A theoretical and empirical review”. Psychological Bulletin, 130(3), 435–468.
- Skinner, B. F. (1938). The Behavior of Organisms: An Experimental Analysis. New York: Appleton-Century.
آیا تا به حال تجربهی کمک به فردی با عزتنفس پایین را داشتهاید؟ چه راهکارهایی برای شما مؤثر بوده است؟ نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید.
