آیا تا به حال برای شما پیش آمده که در تعطیلات آخر هفته، کنار خانواده یا در حال تماشای یک فیلم، ناگهان موجی از اضطراب و احساس گناه شما را فرا بگیرد؟ صدایی در ذهن شما میگوید: «الان نباید اینجا باشی! کلی کار عقبمانده داری.» اگر این سناریو برایتان آشناست، به احتمال زیاد شما هم درگیر کمالگرایی هستید. این مقاله به خلاصه کتاب خلق زمان (Make Time) میپردازد؛ کتابی که راهحل قدرتمندی برای این مشکل ارائه میدهد.
سالها، باور داشتم که موفقیت، نتیجه مستقیم «ساعات کار طولانی» است. فکر میکردم هر ثانیهای که صرف استراحت میشود، یک ثانیه از دسترفته است. این باور، من را به مرز فرسودگی رسانده بود. تا اینکه با کتابی آشنا شدم که نگاهم را به بهرهوری تغییر داد: کتاب «خلق زمان».
این مقاله، بررسی و خلاصه کتاب خلق زمان و معرفی سیستم چهار مرحلهای قدرتمند آن است که به من کمک کرد «کمتر اما باکیفیتتر» کار کنم و مهمتر از آن، از زندگیام لذت ببرم.
دو افسانه سمی که کتاب «خلق زمان» آنها را به چالش میکشد
قبل از معرفی راهکار، باید دشمن اصلی را بشناسیم. سیستم «خلق زمان» مستقیماً دو افسانه مخرب را هدف میگیرد که کمالگراها عمیقاً به آنها باور دارند:
۱. افسانه «کار مداوم»: این باور که استراحت چیز خوبی نیست و ما باید مدام در حال کار کردن باشیم. این نگاه، بهرهوری را با «مشغول بودن» یکسان میداند، نه «خلق ارزش».
۲. افسانه «گناهکار بودن در استراحت»: کمالگرا برای استراحت ارزشی قائل نیست. به همین دلیل، هر زمانی که در حال تفریح است، احساس گناه میکند. این همان چیزی است که به آن «شرم بهرهوری» (Productivity Shame) میگویند.
معرفی سیستم ۴ مرحلهای در خلاصه کتاب خلق زمان
نویسندگان کتاب «خلق زمان»، جیک نَپ (Jake Knapp) و جان زراتسکی (John Zeratsky) هستند. نکته جالب در مورد نویسندگان Make Time اینجاست که آنها طراحان محصول در شرکتهایی مانند گوگل، جیمیل و یوتیوب بودهاند. به عبارت دیگر، آنها مکانیزمهای اعتیادآور همین فناوریهایی که زمان ما را میبلعند، طراحی کردهاند.
آنها سیستمی را طراحی کردند که به ما کمک میکند از حالت «واکنشی» و «سرشلوغ» خارج شویم و کنترل روزمان را به دست بگیریم. این سیستم ۴ مرحله ساده دارد که هر روز تکرار میشود:
۱. اوج (Highlight)
۲. لیزر (Laser)
۳. انرژی (Energize)
۴. درنگ (Reflect)
قدم اول: «اوج» (Highlight)؛ مهمترین کار روزتان را مشخص کنید
ایده اصلی «اوج» این است که هر روز صبح، از خود بپرسید: «اگر امروز فقط بتوانم یک کار را به سرانجام برسانم، آن کار چیست؟»
«اوج» شما باید کاری بلندپروازانه اما قابل دستیابی باشد. این به آن معنا نیست که شما در طول روز فقط همان یک کار را انجام میدهید، بلکه به این معناست که تمام منابع ذهنی خود را در ابتدا صرف انجام آن میکنید. اگر آن کار تمام شد، به کارهای دیگر میرسید؛ اگر هم تمام روز طول کشید، باز هم شما روز موفقی داشتهاید.
چطور «اوج» روزمان را انتخاب کنیم؟
- بر اساس ضرورت: کاری که سررسید آن نزدیک است. (مثلاً در فایل صوتی، گوینده مثال میزند که ناشر برای کتابش درخواست فایل کرده و آن کار فوری، میشود «اوج» آن روز).
- بر اساس رضایت: کاری که شاید فوری نباشد، اما انجام دادنش حس رضایت عمیقی به شما میدهد.
- بر اساس لذت: «اوج» همیشه نباید کاری باشد. گاهی میتواند «پختن یک غذای ویژه برای خانواده» باشد.
قدم دوم: «لیزر» (Laser)؛ با ایجاد اصطکاک، حواسپرتی را قفل کنید
ما «اوج» را انتخاب کردیم، اما دنیای امروز اجازه تمرکز نمیدهد. نوتیفیکیشنهای موبایل، ایمیلها و شبکههای اجتماعی همگی برای دزدیدن توجه ما طراحی شدهاند.
راهکار «لیزر» برای مقابله با این وضعیت، مفهومی به نام «ایجاد اصطکاک» (Friction) است. شرکتهای فناوری تلاش میکنند تجربه کاربری را «بدون اصطکاک» (Frictionless) طراحی کنند. ما باید برعکس عمل کنیم و دسترسی به عوامل حواسپرتی را سخت کنیم.
نویسندگان کتاب، اینستاگرام و جیمیل را از روی گوشی خود پاک کردند. شاید این کار برای ما سخت باشد، اما راهکارهای ملایمتری هم وجود دارد:
- مدیریت نوتیفیکیشنها: تمام اعلانهای غیرضروری را ببندید.
- خروج از حسابها: از حسابهای کاربری شبکههای اجتماعی خود خارج شوید.
- استفاده از بلاکرها: از ابزارهایی مانند BlockSite برای مسدود کردن سایتهای حواسپرتی استفاده کنید.
ایده این است که بین شما و آن «حوضچه بیکران» حواسپرتی (لقبی که نویسندگان به اینستاگرام و یوتیوب میدهند) مانع ایجاد کنید.
قدم سوم: «انرژی» (Energize)؛ به سبک اجدادتان زندگی کنید
شما نمیتوانید با بدنی خسته و ذهنی مهآلود، تمرکز «لیزری» داشته باشید. بخش «انرژی» در کتاب Make Time، درباره شارژ کردن باتری بدن و ذهن از طریق بازگشت به اصول اولیه زندگی است.
۱. خواب:
مهمترین اصل. باید سر یک ساعت مشخص بخوابید و بیدار شوید، حتی در روزهای تعطیل! کیفیت خواب، کیفیت روز شما را تعیین میکند.
۲. تحرک:
لازم نیست ورزشکار حرفهای باشید. روزی ۲۰ دقیقه پیادهروی یا ۷ دقیقه تمرین پرفشار کافی است. علاوه بر آن، تحرک را در طول روز ادغام کنید؛ مثلاً بهجای آسانسور از پله استفاده کنید.
۳. تغذیه:
غذای «واقعی» بخورید. غذاهای فرآوریشده کمتر، و سبزیجات بیشتری مصرف کنید. مراقب «شاخص گلیسمی» (GI) غذاها باشید. مصرف قند، انرژی شما را ناگهان بالا برده و سپس بهشدت دچار افت میکند.
۴. کافئین:
قهوه ابزار قدرتمندی است، اما باید هوشمندانه مصرف شود.
- زمانبندی: بهترین زمان مصرف، ۹:۳۰ تا ۱۰:۳۰ صبح (فنجان اول) و ۱:۳۰ تا ۲:۳۰ بعدازظهر (فنجان دوم) است.
- چرا؟ چون اول صبح، هورمون کورتیزول (بیداری) بالاست. اجازه دهید بدن کار خودش را بکند، سپس از قهوه استفاده کنید. مصرف دیرهنگام آن (بعد از ساعت ۲:۳۰) خواب شبانه شما را مختل میکند.
- مقدار: بیش از دو فنجان در روز توصیه نمیشود.
قدم چهارم: «درنگ» (Reflect)؛ سیستم خود را هر شب تنظیم کنید
این قدم، چسبی است که کل سیستم را کنار هم نگه میدارد. در انتهای هر روز، چند دقیقه وقت بگذارید و به چند سؤال ساده پاسخ دهید:
- امروز «اوج» من چه بود و آیا توانستم برایش زمان خلق کنم؟
- از ۱ تا ۱۰، چقدر «لیزری» (متمرکز) بودم؟
- چقدر احساس «انرژی» داشتم؟
- کدام راهکارها امروز خوب جواب داد؟ کدام را باید فردا تغییر دهم؟
- امروز بابت چه چیزی سپاسگزارم؟
این بازبینی روزانه به شما کمک میکند تا بهجای پیروی کورکورانه از یک سیستم، آن را برای سبک زندگی خودتان شخصیسازی کنید.
شما قربانی زمان نیستید، طراح آن هستید
کمالگرایی به ما دروغ میگوید که راه موفقیت از مسیر «کار بیشتر» میگذرد. اما حقیقت این است که ما میتوانیم با «کار هوشمندانهتر»، دستاوردهای بیشتری داشته باشیم و همزمان، از زندگی لذت ببریم.
سیستم ارائه شده در خلاصه کتاب خلق زمان به ما یادآوری میکند که ما قربانی تقویم و سرشلوغیهایمان نیستیم. ما میتوانیم آگاهانه تصمیم بگیریم که زمان ارزشمندمان را صرف چه چیزی کنیم.
پیشنهاد عملی: لازم نیست هر چهار قدم را همزمان اجرا کنید. از فردا شروع کنید. فقط یک «اوج» برای روزتان انتخاب کنید و تمام تلاشتان را بکنید که قبل از هر کار دیگری، آن را به سرانجام برسانید. همین یک تغییر کوچک، میتواند شروعی برای بازپسگیری کنترل روزتان باشد.
